آیت الله سید عزالدین زنجانی «نادرة الدهر»

آیت الله سید عزالدین زنجانی «نادرة الدهر»
 06 مهر 1395  |  1070 بازدید

آیت الله سید عزالدین زنجانی «نادرة الدهر»

در اثر تداوم فعالیت‌ها و سخنرانی‌های معظم‌له علیه رژیم شاه، از سال 1351 از طرف ساواک مجبور به اقامت اجباری در شهر مقدس مشهد شد و در این شهر به فعالیت‌های علمی و سیاسی خود

مرجع عالی‌قدر حضرت آیت‌الله‌العظمی حاج سید محمد عزالدین حسینی موسوی مجتهد زنجانی در سال 1300 (ه.ش) در خاندان علم و فقاهت، خاندان امام‌جمعه زنجان در این شهر دیده به جهان گشود.

جد بزرگ وی، آیت‌الله‌العظمی سید محمد مجتهد سردانی (ره) فقیه متبع و مورداحترام مردم زنجان در عصر قاجار بود که در طرد و دفع بابیت از زنجان نقش بسیار مهمی داشت.

والد ایشان فقیه عارف مرحوم حضرت آیت‌الله‌العظمی سید محمود حسینی زنجانی (ره)، مشهور به امام‌جمعه زنجان، از علمای پارسا و مورداحترام بزرگان حوزه بودند.

ایشان سال‌های متمادی در نجف اشرف از محضر بزرگان آن حوزه مقدس استفاده کرده و از دروس آیات عظام نائینی، آقا ضیاء عراقی، شیخ الشریعه اصفهانی، سید محمدکاظم یزدی (صاحب عروه) و به‌ویژه از درس آیت‌الله‌العظمی حاج شیخ محمدحسین غروی اصفهانی (کمپانی) بهره برده و جزو خصیصین و دوستان نزدیک آیت‌الله‌العظمی غروی اصفهانی محسوب می‌شدند؛ به‌طوری‌که میان این دو بزرگوار نامه‌هایی در سیر و سلوک مبادله شده است.

آیت‌الله‌العظمی سید محمود حسینی زنجانی در زنجان، تهران و قم حوزه درسی داشته و جمعی از بزرگان از دروس معظم‌له استفاده کرده‌اند.

از مشهورترین شاگردان ایشان می‌توان به فرزند بزرگوارشان آیت‌الله‌العظمی سید عزالدین حسینی زنجانی، مرحوم آیت‌الله سید محمود طالقانی، مرحوم استاد رضا روزبه زنجانی و آیت‌الله سید حجت هاشمی خراسانی اشاره کرد.

 

*تحصیل و فعالیت‌های سیاسی

آیت‌الله سید عزالدین زنجانی زیر نظر و سرپرستی والد بزرگوار خود مقدمات، سطح و کمی از دروس خارج را در زنجان فراگرفته و در این حوزه از دروس والد معظم خود و دروس مرحوم آیت‌الله شیخ حسین دین‌محمدی (قدس سره) از شاگردان آخوند خراسانی (ره) استفاده بردند.

وی سپس به شهر مقدس قم عزیمت کرد و در شهر علم و فقاهت قم، در فقه و اصول از محضر درس آیات عظام آیت‌الله‌العظمی سید محمد حجت کوه کمری به مدت چهارده سال، آیت‌الله‌العظمی سید حسین طباطبایی بروجردی به مدت 10 سال، آیت‌الله‌العظمی سید صدرالدین صدر، آیت‌الله‌العظمی سید احمد خوانساری و آیت‌الله‌العظمی میرزا رضی زنوزی تبریزی تلمذ کرد.

وی همچنین دوره کامل حکمت متعالیه را در محضر آیت‌الله‌العظمی امام خمینی (ره)، علامه سید محمدحسین طباطبایی تبریزی و آیت‌الله شیخ مهدی مازندرانی تحصیل‌کرده و در دروس اسفار هر سه حکیم متاله حضور یافتند.

معظم‌له برای استفاده از حوزه درسی بزرگان حوزه مقدسه نجف مدت کوتاهی نیز به این حوزه مشرف شد و از درس آیت‌الله‌العظمی سید عبدالهادی شیرازی، آیت‌الله‌العظمی سید ابوالقاسم خویی و آیت‌الله‌العظمی سید محسن حکیم استفاده کرد.

آیت‌‌الله‌العظمی حسینی زنجانی در بین اساتید فقه و اصول خود بیش از همه از مشرب فقهی حضرت آیت‌الله‌العظمی حجت کوه کمری (قدس سره) متاثر شد و همانند استادشان در جمع بین روایات متعارض تبحر و برجستگی خاصی داشت.

معظم‌له بنا به درخواست والدشان از سال 1334 در زنجان مستقر شد و در اداره حوزه علمیه و رسیدگی به امور شرعی و اجتماعی به مرحوم والد خود کمک می‌کرد.

در سال 1342 با نهضت حضرت امام خمینی (ره) همراه شد و در منبر صراحتاً از ایشان نام می‌برد و به ترویج مرجعیت معظم‌له می‌پرداخت و سخنرانی‌های تندی علیه دستگاه حاکمه و قوانین طاغوتی ایراد می‌کرد و بالاخره دستگیر و مدتی در تهران همراه با برخی علما ازجمله شهید مطهری، مرحوم محمدتقی فلسفی، مرحوم شیخ حسین لنکرانی، شهید هاشمی نژاد و دیگر بزرگان و روحانیون زندانی شدند.

در اثر تداوم فعالیت‌ها و سخنرانی‌های معظم له علیه رژیم شاه، از سال 1351 از طرف ساواک مجبور به اقامت اجباری در شهر مقدس مشهد شد و در این شهر به فعالیت‌های علمی و سیاسی خود ادامه داد و همراه با دیگر ارکان این حوزه مقدس به مناسبت‌های مختلف اعلامیه می‌داد و در تظاهرات مردم و علمای مشهد پیشاپیش مردم حرکت می‌کرد.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی به درخواست حضرت امام خمینی (ره) به زنجان برگشته و رهبری و هدایت مردم زنجان را در انقلاب اسلامی عهده‌دار شد و به‌حکم بنیان‌گذار جمهوری به امامت جمعه شهر زنجان منصوب گشت و مدت دو سال در دوره تثبیت جمهوری اسلامی ایران در استان زنجان نقش مؤثر داشت و سپس به مشهد مقدس برگشته و فعالیت‌های علمی خود را در جوار بارگاه ملکوتی ثامن‌الحجج حضرت علی بن موسی‌الرضا (ع) از سر گرفت.

 

*تدریس

معظم له سطوح عالی دروس حوزوی را در حوزه‌های علمیه قم، زنجان و مشهد تدریس کرد و بیش از 30 سال در حوزه علمیه مشهد به تدریس خارج فقه و اصول، تفسیر، کلام، عقاید و فلسفه مشغول بود و بسیاری از افاضل حوزه و دانشگاه از دروس معظم له بهره‌مند بود‌ند و تعدادی نیز به اخذ درجه اجتهاد از محضر ایشان نائل شدند.

از شاگردان برجسته وی می‌توان به فرزند بزرگوارشان فقیه عالی‌قدر آیت‌الله سید محمد حسینی زنجانی، مدرس خارج فقه و اصول حوزه علمیه زنجان و مسئول بخش استفتایان معظم له، اشاره کرد.

 

*مرجعیت

معظم له بنا به درخواست جمعی از مؤمنین و فضلای حوزه در سال 1354 رساله عملیه خود را با عنوان رساله جامع الاحکام در مشهد مقدس منتشر و جمعی از مؤمنین در تقلید به ایشان رجوع کردند.

پس از رحلت حضرت آیت‌الله‌العظمی اراکی، رساله فعلی معظم له با عنوان رساله توضیح‌ المسائل در سال 1373 منتشر و جمع دیگری از مؤمنین در تقلید به ایشان رجوع کردند.

دفاتر معظم له در شهرهای مشهد، زنجان و تبریز فعال بود و در ایام حج بعثِ معظم له به‌منظور پاسخگویی به استفتایات مقلدین و سایر امور شرعی در مدینه منوره و مکه مکرمه مستقر بودند.

 

*تألیفات

رساله جامع الاحکام، رساله توضیح المسائل، منتخب رساله توضیح المسائل، مناسک حج و عمره مفرده، شرح خطبه حضرت زهرا (س)، حکمت فاطمی، تفسیر سوره مبارکه حمد، راه رستگاری، جستاری در باب اسلام و ایمان، مطارحات حول معیار الشرک فی القرآن، معیار شرک در قرآن، شرح زیارت عاشورا و 110 پرسش و پاسخ برخی از آثار این عالم است.

 

*برخی از ویژگی‌های علمی و روحی

معظم له بسیار خلیق، مهربان، متواضع و گشاده‌رو بودند و به‌خصوص با دقت و حوصله به پرسش‌های جوانان پاسخ می‌دادند و ازاین‌رو بیشتر نمازگزاران و مرجعان مسجد امام صادق (علیه‌السلام) مشهد مقدس و دفتر وی را دانشجویان و طلاب تشکیل می‌دادند.

وی نسبت به خاندان اهل‌بیت عصمت و طهارت (ع) و به‌ویژه به جده بزرگوارشان محبت و علاقه فوق‌العاده‌ای داشتند.

معظم له علاقه و توجه فراوانی به مجلس روضه حضرت ابا عبدالله‌الحسین (علیه‌السلام) و تعظیم شعائر حسینی (علیه‌السلام) داشت؛ به‌طوری‌که بیش از 35 سال می‌شد که به‌طور مرتب در بیت خود در مشهد مقدس روضه هفتگی برگزار و بر مصائب حضرت سیدالشهدا (ع) اشک می‌ریختند.

معظم له انس مخصوصی با ادعیه مأثور از اهل‌بیت (علیهم‌السلام) و به‌ویژه صحیفه سجادیه داشت؛ به‌طوری‌که اکثر ادعیه مأثور را از حفظ بود و همیشه در سخنان خود به جنبه‌های معرفتی این ادعیه اشاره می‌کرد و اعتقاد داشت که بسیاری از ادعیه ماثور از اهل‌بیت (ع) مهجور واقع‌شده و کمتر به دقایق، ظرایف و محتوای عمیق این ادعیه توجه شده است.

به دروس اعتقادی و تفسیر قرآن کریم اهمیت خاصی قائل بود به‌طوری که درس‌های عقاید و تفسیر معظم له تقریباً هیچ‌گاه تعطیل نمی‌شد.

معظم له یکی از معدود مراجع فعلی بود که در کنار فقه، اصول و تفسیر، در عرفان و فلسفه نیز صاحب‌نظر و دارای مطالعات عمیق بود؛ وی اعتقاد داشت که هرچند برخی آرا و عقاید فلاسفه و عرفا با مکتب اهل‌بیت (ع) سازگار نیست، اما موارد سازگاری نیز کم نیست و نکات قابل‌استفاده در آثار وی وجود دارد.

 

*در نگاه دیگران

علامه آیت‌الله حسینی طهرانی، در تتمۀ کتاب شریف مهر تابان در ضمن مذاکرات خود با علامه طباطبایی از ایشان دربارۀ مرحوم آیت‌الله سید محمود حسینی زنجانی چنین نقل می‌کند:

مرحوم امام‌جمعه زنجان رضوان‌الله عليه مردى جلیل‌القدر، عظيم الشّأن، مؤدّب به آداب و خليق و نیکوسیرت بوده است و ما كراراً و مراراً محضر ايشان را دريافته‌ايم، وليكن سابقه آشنایی از نجف اشرف را با ايشان نداريم؛ بَدوِ برخورد و اولین ملاقات ما با ايشان در قم بود.

به‌طوری‌که ايشان براى زيارت حضرت معصومه سلام‌الله عليها و ملاقات آقازاده خود حاج‌آقا عزّالدّين مشرّف شده بودند، و گويا ميل ديدار بنده را نيز داشتند. و بنده اشتياق زيارت ايشان را به محاسنى كه در غيبت از ايشان شنيده بودم داشتم، و اتفاقاً روزى… ملاقات دست داد، و بدون سابقه قبلى همديگر را شناختيم، و از آن به بعد در مجالس عديده ملاقات گرم و خوبى داشته‌ايم.

مردى بود بسيار بزرگوار و كريم النّفس، و متعبِّد و اهل مراقبه بود، و جمعى از اهل فهم و فضل و سلوك در بلده زنجان به يمن و بركت تربيت ايشان به كمالاتى رسيده‌اند. رَحمةُ اللهِ عَليه.

سپس علامه آیت‌الله حسینی طهرانی در تعلیقه می‌فرمایند:

آقازاده مرحوم امام‌جمعه زنجان رحمةُ اللهِ عَليه، رفيق شفيق و صديق ارجمند: حضرت آیت‌الله حاج سيّد عزّالدّين زنجانى دامت بركاته هستند كه بعد از پدر، امامت جمعه شهر زنجان و زعامت حوزه علميّه آن شهر با ايشان بوده و اكنون در شهر مقدّس مشهد رضوى على ثاويه آلافُ التَّحيّةِ و الثَّناء اقامت دارند.

ايشان از مبرّزين از قدماء شاگردان علّامه طباطبائى رحمةُ اللهِ عَليه مى‌باشند كه ساليانى به دروس أسفار و شفاى آن مرحوم حضور يافته، و سابقه آشنایی و ارادت اين ناچيز با ايشان از همان دوران طلبگى ما در بلده طيّبه قم بوده است. مردى است جامع بين علم و عمل و بين معقول و منقول: مفسّر قرآن كريم، وارد در ابحاث علميّه و فلسفيّه؛ و متعبّد بعبوديّت الهيّه و متخلّق به اخلاق حسنه مى‌باشند.

همچنین مرحوم علامه طباطبایی، در آخرین مصاحبه تلویزیونی و در پاسخ به این سؤال که کدام‌یک از شاگردانتان توانستند رابطه خاص استاد و شاگردی را با شما داشته باشند و به کدام‌یک در فلسفه اسلامی می­‌شود اعتماد داشت، ابتدا از استاد شهید مرتضی مطهری و سپس از معظم له با عنوان « آقای امام زنجانی» و پس‌ازآن از سه عالم بزرگوار دیگر نام بردند.

نکتۀ دیگر اینکه مرحوم آیت‌الله سید محمدهادی میلانی(قدس سره) در نامه‌هایی که خطاب به معظم له نوشته‌اند از ایشان با القابی چون «روح الفضیلة و جثمانها»، « نادرة الدهر»، «غیاث الاسلام» و «علامه» یادکرده‌اندبا بررسی مجموعه مکاتبات آیت الله میلانی که تحت عنوان «علم و جهاد» در دو مجلد به چاپ رسیده است، معلوم می‌شود که ایشان چنین القابی را فقط برای معظم له به‌کاربرده‌اند و برای دیگر اعاظم از القاب متعارف استفاده کرده‌اند.

 

*ارتحال

سرانجام حضرت آیت‌الله سید عزالدین زنجانی در ۲۴ اردیبهشت‌ماه ۱۳۹۲ دارفانی را وداع گفت و در جوار بارگاه ملکوتی حضرت ثامن‌الحجج امام علی بن موسی‌الرضا علیه‌السلام به خاک سپرده شد. روحش شاد و یادش گرامی باد.

  افزودن نظر